Governance and Global Affairs Blog

Hoe groot wordt de overheid in de maatschappij?

Hoe groot wordt de overheid in de maatschappij?

Politieke partijen kijken sterk verschillend naar de rol van de overheid in de maatschappij. Wij analyseerden verkiezingsprogramma’s op hoe partijen aankijken tegen de rol van de overheid in openbaar vervoer en zorg.

Volgende week woensdag mag Nederland weer naar de stembus. In de media gaat de aandacht vooral uit naar het wat hét thema van deze verkiezingen lijkt te zijn: de Nederlandse identiteit. Wat minder naar voren komt, is hoe partijen de rol van de overheid in de maatschappij zien. Dat is jammer, want dit bepaalt hoe de partijen aankijken tegen de rol van de overheid in grijpbare thema’s zoals de zorg. Wij zochten voor u uit wat de partijen hierover schrijven in hun verkiezingsprogramma’s.

Door de tijd heen is de rol van de overheid sterk veranderd in het openbaar vervoer en de zorg. Deze sectoren waren van oudsher taken die door de overheid werden opgepakt. De introductie van New Public Management (het idee dat er meer bedrijfsmatige principes moeten worden toegepast in de publieke sector) zorgde voor meer marktwerking in beide sectoren. Tegelijkertijd stellen politici de laatste jaren steeds vaker de vraag of de marktwerking heeft gebracht wat wij ervan hoopten. ProRail, de Nederlandse spoorbeheerder, wordt bijvoorbeeld omgevormd tot een zelfstandig bestuursorgaan en daarmee dichter bij de overheid geplaatst. Door te kijken naar infrastructuur en zorg leren we meer over hoe partijen aankijken tegen de rol van de overheid. Traditioneel gezien zien linkse partijen een grotere rol voor de overheid, waar partijen aan de rechterkant van het politieke spectrum meer neigen naar zoveel mogelijk marktwerking. Hoe is dat voor de twee sectoren die we analyseerden? Voor de analyse hebben we de partijprogramma’s van alle zittende partijen in de Tweede Kamer bekeken[1]. We keken bij de analyse specifiek naar de rol van de overheid in twee belangrijke gebieden: het openbaar vervoer en de zorg.

De overheid in het openbaar vervoer

Als het gaat om het OV, dan zijn partijen vooral uitgesproken over het spoor. Aan de rechterkant van het politiek spectrum wordt er op gewezen dat de marktwerking in het openbaar vervoer beter moet dan het nu is. Zo vindt het CDA dat ProRail, NS en andere vervoersbedrijven vooral de ruimte moeten krijgen om de prestaties te verbeteren. Een “dure en tijdrovende reorganisatie” van ProRail ziet de partij niet zitten. D66 kijkt vanuit Europees perspectief naar de mogelijkheden voor nieuwe toetreders op het spoor, wat suggereert dat het nog altijd een belangrijke rol voor de markt ziet op dit gebied. Tegelijkertijd wil deze partij wel dat ProRail dichter bij de overheid komt te staan, mits dat bijdraagt aan lange termijndoelstellingen.

Dat laatste vindt ook gehoor bij partijen aan de linkerkant van het politiek spectrum, zoals de PvdA. Waar zij geen duidelijke uitspraak voor- of tegen marktwerking in het openbaar vervoer doen, doet de SP dat wel door meer te investeren in het OV, minder concurrentie en meer samenwerking op het spoor.  Ook 50PLUS geeft duidelijk aan minder marktwerking in het OV te willen. Interessant is de positie van de SGP. Hoewel zij veelal streeft naar een kleine overheid, pleit de partij voor meer zeggenschap van het Rijk over het OV.

De overheid in de zorg

Net als bij het OV, zien we dat partijen in de zorg verschillend denken over de rol van de overheid in de zorg. Daarbij spreekt eigenlijk niet één partij zich uitgesproken uit vóór (meer) marktwerking. Wel zien we dat de VVD, D66 en de SGP zich neutraal houden als het gaat om marktwerking, waarbij ze voorstellen doen om de zorg beter te laten functioneren.

Buiten deze drie partijen om willen alle andere partijen de marktwerking in de zorg beperken. Daarbij is het relatief rechtse CDA de vreemde eend in de bijt: het keert zich tegen marktwerking in de zorg en wil winstuitkeringen in de zorg beperken. Voor dat laatste kan het CDA op bijval rekenen van 50PLUS. De overige linkse partijen steunen verder plannen om de overheid een grotere rol te geven in de zorg. Zo wil de SP de marktwerking in de jeugdzorg opheffen. Meerdere partijen, waaronder de PvdA, willen ook de concurrentie tussen zorgverzekeraars beperken, waarbij GroenLinks en 50PLUS pleiten voor het verlagen van de markettingbudgetten van zorgverzekeraars. Ook de CU lijkt hier op aan te sturen via het sterk verminderen van het aantal beschikbare polissen.

We zien dus dat niet alle partijen op ieder thema consequent voor óf tegen overheidsingrijpen zijn. Tegelijkertijd blijkt dat partijen van elkaar verschillen op deze thema’s – en dat er voor u als kiezer echt wat te kiezen valt volgende week.[2]

 

[1] De PVV is daarbij buiten beschouwing gelaten, aangezien een verkiezingsprogramma van 1 pagina niet geschikt is voor grondige analyse.

[2] Mocht u meer willen weten over hoe politieke partijen de rol van de overheid zien, dan kunt u hier  een nog uitgebreidere uitwerking lezen.

Add a Comment

Name (required)

E-mail (required)

Your own avatar? Go to www.gravatar.com

Remember me
Notify me by e-mail about comments